Ψηφίστηκε ο Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών – Μια νέα εποχή για τη συναινετική επίλυση διαφορών στην Ελλάδα
Η ψήφιση του Κώδικα Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών από την Ολομέλεια της Βουλής, στις 15 Οκτωβρίου 2026, αποτελεί σημαντικό σταθμό για την ελληνική Δικαιοσύνη και τη θεσμική εξέλιξη των εναλλακτικών μεθόδων επίλυσης διαφορών στη χώρα μας.
Με πρωτοβουλία του Υπουργείου Δικαιοσύνης και της Ειδικής Γραμματείας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών, η Ελλάδα αποκτά για πρώτη φορά ένα ενιαίο, συνεκτικό και σύγχρονο νομοθετικό πλαίσιο για τη διαμεσολάβηση, τη διαιτησία και τη δικαστική μεσολάβηση. Ο νέος Κώδικας αποτελεί τομή για την ελληνική έννομη τάξη, καθώς συγκεντρώνει, συστηματοποιεί και εκσυγχρονίζει ένα μέχρι σήμερα διάσπαρτο και αποσπασματικό νομοθετικό πλαίσιο.
Η μεταρρύθμιση υπερβαίνει την απλή κωδικοποίηση της υφιστάμενης νομοθεσίας. Διαμορφώνει ένα ολοκληρωμένο θεσμικό σύστημα, με σαφέστερους κανόνες, σύγχρονες διαδικασίες και ουσιαστικές δυνατότητες εξωδικαστικής επίλυσης των διαφορών, προς όφελος των πολιτών, των επαγγελματιών και των επιχειρήσεων.
Ενίσχυση των θεσμών και εκσυγχρονισμός των διαδικασιών
Με τον νέο Κώδικα αναμορφώνεται το πλαίσιο της διαμεσολάβησης, ενισχύεται ο ρόλος του διαμεσολαβητή και εισάγεται η δυνατότητα υποβολής πρότασης επίλυσης της διαφοράς, κατόπιν αιτήματος των μερών. Παράλληλα, προβλέπονται ρυθμίσεις για τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό των διαδικασιών, την τήρηση ψηφιακών πρακτικών και την αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογικών μέσων.
Στον τομέα της διαιτησίας, απλοποιείται και συστηματοποιείται το νομοθετικό πλαίσιο, με ενιαία αντιμετώπιση της εσωτερικής και της διεθνούς διαιτησίας και αξιοποίηση διεθνώς αναγνωρισμένων προτύπων. Αντίστοιχα, η δικαστική μεσολάβηση αποκτά αυτοτελές και ολοκληρωμένο νομοθετικό πλαίσιο, ενισχύοντας τις δυνατότητες συναινετικής επίλυσης διαφορών στο πλαίσιο της δικαστικής διαδικασίας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναβάθμιση της δικαστικής μεσολάβησης, η οποία αποκτά πλέον αυτοτελές και ολοκληρωμένο θεσμικό πλαίσιο, αξιοποιώντας έναν θεσμό που μέχρι σήμερα δεν είχε αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Με τον νέο Κώδικα, η δικαστική μεσολάβηση εντάσσεται ουσιαστικά στις διαθέσιμες επιλογές των μερών, καθώς η εισαγωγική συνεδρία μπορεί πλέον να αφορά είτε τη διαμεσολάβηση είτε τη δικαστική μεσολάβηση, αντί της μέχρι σήμερα προβλεπόμενης υποχρεωτικής αρχικής συνεδρίας διαμεσολάβησης. Με τον τρόπο αυτό, διευρύνονται οι δυνατότητες επιλογής της κατάλληλης διαδικασίας, ενισχύεται η πρακτική αξιοποίηση της δικαστικής μεσολάβησης και δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για την αποτελεσματικότερη λειτουργία της προς όφελος των πολιτών και της απονομής της Δικαιοσύνης.
Κεντρικός στόχος είναι η ταχύτερη, οικονομικότερη και αποτελεσματικότερη επίλυση των διαφορών, η μείωση της επιβάρυνσης των μερών και η αποσυμφόρηση των δικαστηρίων. Οι εναλλακτικές μέθοδοι επίλυσης διαφορών δεν υποκαθιστούν τη δικαστική προστασία, αλλά λειτουργούν συμπληρωματικά προς αυτήν, διευρύνοντας τις διαθέσιμες επιλογές και ενισχύοντας την πρόσβαση σε αποτελεσματική επίλυση κάθε διαφοράς.
Ουσιαστικές βελτιώσεις μετά τη δημόσια διαβούλευση και τον κοινοβουλευτικό διάλογο
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι κατά τη διαμόρφωση του τελικού νομοθετικού κειμένου αξιολογήθηκαν και έγιναν αποδεκτές πολλές παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν κατά τη δημόσια διαβούλευση, καθώς και προτάσεις θεσμικών και επαγγελματικών φορέων και βουλευτών της αντιπολίτευσης στο πλαίσιο της κοινοβουλευτικής διαδικασίας.
Στη δημόσια διαβούλευση υποβλήθηκαν 756 σχόλια, ενώ είχαν ήδη ενσωματωθεί δεκατέσσερις σημαντικές αλλαγές σε σχέση με το αρχικό κείμενο. Η επεξεργασία συνεχίστηκε έως την ολοκλήρωση της κοινοβουλευτικής συζήτησης, με την αποδοχή πρόσθετων βελτιώσεων, στο μέτρο που αυτές ήταν συμβατές με τη φιλοσοφία και τους στόχους της μεταρρύθμισης.
Η προσέγγιση αυτή αποτυπώνει τη σημασία της διαβούλευσης και του θεσμικού διαλόγου στη νομοπαρασκευαστική διαδικασία, καθώς και τη βούλησή μας να αξιοποιούμε τεκμηριωμένες προτάσεις για τη βελτίωση της νομοθεσίας.
Εμπιστευτικότητα, ασφάλεια δικαίου και προστασία των δικαιωμάτων των μερών
Μεταξύ των σημαντικότερων βελτιώσεων που ενσωματώθηκαν στο τελικό κείμενο περιλαμβάνονται ρυθμίσεις που ενισχύουν τις εγγυήσεις εμπιστευτικότητας και προστατεύουν τη θέση των μερών κατά τη διαδικασία της διαμεσολάβησης και της δικαστικής μεσολάβησης.
Ειδικότερα, σχετικά με το υπόμνημα και τη φύση των λόγων άρνησης, προβλέπεται ρητώς ότι δεν επιτρέπεται αναφορά στο περιεχόμενο των λόγων αυτών, σύμφωνα με την αρχή της εμπιστευτικότητας.
Αντίστοιχα, ως προς την πρόταση επίλυσης του διαμεσολαβητή και του δικαστή μεσολαβητή, αποσαφηνίζεται ότι η πρόταση δεν επισυνάπτεται στο πρακτικό μη επίτευξης συμφωνίας και δεν επιτρέπεται να προσκομιστεί στο δικαστήριο ως αποδεικτικό στοιχείο.
Προβλέπεται, όμως, η δυνατότητα, μετά την ολοκλήρωση της δικαστικής διαδικασίας να ζητηθεί από το δικαστήριο, με αίτηση διαδίκου, ο διπλασιασμός των δικαστικών εξόδων του μέρους που απέρριψε την πρόταση επίλυσης, εφόσον αυτή είναι όμοια ή ουσιωδώς παρόμοια με τη δικαστική απόφαση. Η ρύθμιση επιδιώκει να ενισχύσει την ουσιαστική αξιοποίηση της δυνατότητας συναινετικής επίλυσης, διατηρώντας παράλληλα τις αναγκαίες εγγυήσεις εμπιστευτικότητας και δικονομικής προστασίας.
Απλούστευση των διαδικασιών κτηματολογικής διαμεσολάβησης
Σημαντική βελτίωση αποτελεί και η αποδοχή αιτημάτων που διατυπώθηκαν από φορείς της περιφέρειας, νομικούς επαγγελματίες και βουλευτές της αντιπολίτευσης σχετικά με υποθέσεις έκτακτης χρησικτησίας σε ακίνητα αγνώστου ιδιοκτήτη, οι οποίες υπάγονται σε κτηματολογική διαμεσολάβηση.
Με τις σχετικές ρυθμίσεις μειώνονται τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, χωρίς να διακυβεύονται η ασφάλεια δικαίου και η προστασία των δικαιωμάτων των ενδιαφερομένων. Παράλληλα, προβλέπεται μεταβατική ρύθμιση για πρακτικά που έχουν ήδη εκδοθεί, ώστε να αντιμετωπιστούν με σαφήνεια τυχόν ζητήματα που ανακύπτουν σχετικά με το νέο πλαίσιο.
Η συγκεκριμένη παρέμβαση αναδεικνύει τον πρακτικό προσανατολισμό του Κώδικα: τη διευκόλυνση της εφαρμογής των διαδικασιών, την άρση περιττών διοικητικών βαρών και τη διασφάλιση της αποτελεσματικής προστασίας των δικαιωμάτων.
Μια συστηματική θεσμική προσπάθεια με προοπτική εφαρμογής
Η αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την απονομή δικαστικής κρίσης, αλλά και από τη δυνατότητα έγκαιρης, προσιτής και ουσιαστικής διευθέτησης των διαφορών. Ο νέος Κώδικας ενισχύει αυτή τη δυνατότητα, διαμορφώνοντας ένα σύγχρονο θεσμικό περιβάλλον που προάγει τον διάλογο, τη συνεννόηση και την αποτελεσματική επίλυση των διαφορών.
Όπως τόνισε η Ειδική Γραμματέας του Υπουργείου Δικαιοσύνης, Ολυμπία Αναστασοπούλου, η ημέρα αυτή αποτελεί το ορόσημο εκπλήρωσης ενός προσωπικού της οράματος, ως νομικού και διαμεσολαβήτριας που υπηρετεί τα κοινά για περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια, και πρωτίστως ως Ελληνίδας ενεργού πολίτη. Η ψήφιση του Κώδικα αποτελεί την επιτυχή κατάληξη μιας έντονης και συστηματικής διετούς διαδρομής, η οποία ξεκίνησε από την ίδια πριν ακόμη από τη σύσταση της Ειδικής Γραμματείας, με σκοπό να πρωτοστατήσει η χώρα μας διεθνώς στην εξωδικαστική επίλυση διαφορών.
Η ψήφισή του αποτελεί την αφετηρία μιας νέας περιόδου για την εναλλακτική επίλυση διαφορών στη χώρα μας. Το επόμενο βήμα είναι η συνεπής εφαρμογή του νέου πλαισίου, ώστε οι θεσμικές αλλαγές να μετατραπούν σε απτά οφέλη για τον πολίτη, την κοινωνία και την οικονομία.
